Archeologie in La Alcarria: een route door de meest fascinerende (en toegankelijke) plaatsen

Als iets de 'Comarca de la Alcarria' kenmerkt, is het haar historisch erfgoed: een overvloed aan kastelen, kloosters, abdijen, paleizen, landhuizen en monumenten... en archeologische nederzettingen. Hier reis je langs de meest fascinerende ruïnes, en in de herfst kan je genieten van de okerkleurige kleuren die de landschappen van deze regio overspoelen op de steeds korter wordende dagen van dit seizoen. Op deze route nemen we je mee naar de meest fascinerende, romantische en schilderachtige ruïnes van La Alcarria. Zet je schrap voor een bevredigende en inspirerende tocht die aan te raden is in de mooie herfstmaanden oktober en november.

De archeologische site La Cava en Garcinarro (Cuenca)

We starten met de oudste en meest raadselachtige plek op de route, La Cava, in Garcinarro, een charmant stadje in de provincie Cuenca. De goeie bewegwijzering maakt het onmogelijk om de weg kwijt te raken. Ideaal kom je ´s ochtends vroeg aan in Garcinarro om eerst iets te eten voordat je naar de heuvel gaat waar de archeologische nederzetting zich bevindt. La Cava is een van de meest fascinerende archeologische vindplaatsen in heel het Iberisch schiereiland. Dit strategisch controlepunt ligt op de top van een van de heuvels van de Altomira-vallei waardoor je een spectaculair en overweldigend uitzicht hebt over heel de vallei.  De authenticiteit van deze archeologische site ligt in haar architectuur, een reeks monumentaal ogende kamers die uit de kalksteenrots zijn gegraven en waar talloze theorieën over bestaan, sommige grenzend aan fantasie. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat er op de top van de heuvel al menselijke aanwezigheid was tijdens de bronstijd, ongeveer 1000 jaar voor onze jaartelling werden de mysterieuze stenen gebouwen van waaruit het gebied beheerst werd gebouwd. De aanwezigheid van andere vertrekken met andere functies op het plateau van de heuvel doet vermoeden dat deze gebouwen ook nog andere functies hadden. Deze vertrekken werden na de bronstijd, in de tijd van de Romeinse verovering en nadien door Visigoten en zelfs de herders uit de middeleeuwen en de moderne tijd hergebruikt. La Cava is dé perfecte plek om te beginnen, want hier zal je een enorme energie voelen om in gedachten terug te gaan naar het verleden van deze streek.

 

Edificio excavado en la roca con vistas al Valle de Altomira, desde La Cava de Garcinarro (Cuenca)
Excavated building on a rock with views of the Altomira valley, from La Cava, Garcinarro (Cuenca).

 

Romeinse mijnen in de Grot van Sanabrio, Saceda del Río (Cuenca)

Op amper 20 minuten rijden van La Cava ligt een van de romeinse lapis specularis-mijnen die kenmerkend zijn voor deze streek in Spanje en erg gegeerd waren in heel het romeinse rijk dankzij hun goede kwaliteit. Er zijn verschillende mijnen voor de ontginning van dit lichtgevende gips in verschillende delen van de provincie Cuenca, maar deze van de Cueva de Sanabrio is van een uitzonderlijke schoonheid en ligt bovendien op onze route. Een bezoek aan de mijn is heel eenvoudig en ze staan open voor iedereen, hoewel reservatie verplicht is voor de rondleidingen die in het weekend in voor- en namiddag plaatsvinden. De ervaring is fascinerend voor kinderen en volwassenen en duurt ongeveer een half uur. Binnen in de grot zal je het milde klimaat waarderen. Tijdens dit bezoek kan de bezoeker zich inleven in het harde werk van de mijnwerkers, dankzij een reproductie van hoe het interieur werd verlicht en van hoe het gips werd verwijderd. De rondleiding zal je laten zien dat de handel in dit mineraal in Hispania tijdens het Romeinse rijk enorm belangrijk was. Het lichtgevende gips werd voornamelijk gebruikt als opvulling in ramen en luchtspouwen. Dit bezoek zal je ongetwijfeld nieuwsgierig maken naar andere weetjes over deze ingenieuze romeinen.

De Romeinse stad Ercávica in Cañaveruelas (Cuenca)

Na het verlaten van de mijnen in Saceda del Río neemt een kleine lokale weg ons mee naar het noorden tot we Cañaveruelas bereiken, aan de voet van het Buendía-stuwmeer. De rit duurt ongeveer 40 minuten. Dit deel van de route is het mooiste en meest inspirerende deel dankzij de authenticiteit van dit enigszins vergeten en verlaten landschap. Het landschap van eenzame heuvels, hellingen en valleien met karige maar robuuste vegetatie en intense kleuren nodigen uit om langzaam te rijden en je ogen de kost te geven. Wanneer ja aankomt in Cañaveruelas, is het heel gemakkelijk om toegang te krijgen tot de landelijke weg die naar Ercávica leidt, welke goed is aangegeven. Hier zal je opnieuw een van de omliggende heuvels moeten beklimmen om de ingang van de site te bereiken. Hier wordt de bezoeker begroet door een klein huis dat fungeert als een interpretatiecentrum, waar je meer te weten kunt komen over het belang van Ercávica voordat je de ruïnes gaat verkennen. In het koudere seizoen kan je jezelf opwarmen bij de gezellige open haard. Ercávica was een belangrijk centrum tijdens het hoge keizerlijke tijdperk en werd gesticht door de Romeinen op de heuvel, mogelijk vanwege de strategische ligging en halverwege tussen andere zeer belangrijke Romeinse steden zoals Segóbriga (Cuenca) en Complutum (Madrid) langs de rivier Taag. Het belang van de stad tijdens de 3e en de 4e eeuw na Christus is te merken aan de grootte van de binnenstad, de aanwezigheid van talrijke openbare gebouwen en de rijkdom van een domus, een welvarende en invloedrijke inwoner. Met een spectaculair uitzicht op de omringende valleien, die nu overspoeld zijn door het Buendía-stuwmeer, biedt ons de kans om opnieuw verbaasd te staan over de Romeinse geschiedenis in Hispania, en te ontdekken dat we niet zo ver van hen afstaan.

Views from the ruins of the Roman settlement of Ercávica towards the Altomira valleys and Buendía reservoir (Cuenca)
Views from the ruins of the Roman settlement of Ercávica towards the Altomira valleys and Buendía reservoir (Cuenca)

Het klooster van Monsalud in Córcoles (Guadalajara)

Op 20 minuten rijden van de Romeinse stad Ercávica liggen de ruïnes van het Monsalud-klooster, een echt juweeltje van de cisterciënzer-romaanse Iberische stijl. Het klooster heeft veel van zijn originele elementen behouden waardoor de overblijfselen de bezoeker uitnodigen om zich in gedachten naar deze periode te verplaatsen. Het klooster werd in de 12e eeuw opgericht als het economische centrum van de regio, ten tijde van de christelijke herbevolking. De witte monniken van de cisterciënzers kregen als taak om in de onmiddellijke omgeving kleine christelijke bevolkingsgroepen te vestigen en te organiseren. We raden je ten sterkste aan om een begeleid bezoek te boeken in de namiddag, nadat je op weg naar het klooster een van de overweldigende gerechten van de regionale gastronomie hebt geproefd: er is keuze genoeg aan restaurants die gerechten serveren met gebruik van de lokale specialiteiten. Ik koos voor morteruelo (heerlijk gekruide varkenslever) vergezeld van het lokale ambachtelijke bier Arriaca. Eenmaal in het klooster kan je genieten van de kracht van de stenen muren, van het spel van licht en schaduw op de vervallen nissen en van het dramatische contrast van de imposante vormen van het klooster tegen de horizon. Het belang van het klooster ligt ook in zijn geschiedenis en oprichting: de eerste abt, Fortún Donato, was een leerling van leermeester Sint-Bernardus van Clairvaux. Bovendien zorgde de aanwezigheid van het klooster van Monsalud voor een culturele en economische heropleving van de regio: het cultiveren van nieuwe gewassen en de productie en export van lokale producten. Bovendien trok het klooster veel mensen aan, zowel voor de populaire bedevaarten naar de Maagd van Monsalud, als voor de rijkdom van de nabijgelegen jachtgebieden. Al in de 19e eeuw, tijdens de Spaanse confiscatie, werd de Orde van het klooster onderdrukt en verdreven waardoor haar kloosteractiviteit verdween, hoewel haar invloed door de eeuwen heen werd weerspiegeld in de andere Romaanse kloosters in Cuenca en in Guadalajara.

Recopolis, een stad van de Visigoden in Zorita de los Canes (Guadalajara)

Het laatste traject duurt ongeveer 40 minuten en brengt ons naar Zorita de los Canes, we komen langs Sacedón en we passeren het stuwmeer Entrepeñas langs de zuidkant. Het stuwmeer Entrepeñas vormt samen met het Buendía-stuwmeer in Cuenca de zogenaamde “Zee van Castilië”. De weg voert ons nu naar het zuiden door de Alcarria Baja in de provincie Guadalajara, hier zien we kliffen en hellingen bedekt met vegetatie en struikgewas met een prachtig uitzicht op de turquoise wateren van de afgedamde Taag, naar de meer sobere okerkleurige plateaus. In Zorita de los Canes is veel te zien, zoals het ongelooflijk middeleeuws kasteel met fort. Om deze route in schoonheid af te ronden en ten volle te genieten van het herfstzonsonderganglicht raden we aan om de Visigotische stad Recópolis te bezoeken. Recópolis is uniek en heel bijzonder, het is een van de drie Visigotische steden, samen met Victoriacum (Vitoria) en Oligicum (Olite) die volledig vanaf nul zijn gebouwd in het oude Hispania. Recópolis werd in opdracht van koning Leovigild gebouwd in de 6e eeuw ter ere van zijn zoon Recaredo (waarnaar de stad werd vernoemd). Het was een zeer belangrijke stad tussen de 6e en de 9e eeuw, een levendig handelscentrum op het oostelijke plateau dat alleen vergelijkbaar was met de hoofdstad van het Visigotische koninkrijk, Toledo. Het belang ervan is te zien in het indrukwekkende paleizencomplex en in de tijdskronieken waarin de kracht van de stad tot uiting komt. Tijdens de moslimperiode verplaatste de bewoonde kern zich binnen het ommuurde kasteel-fort met omheining, en de stad Recópolis in de vallei naast de rivier de Taag werd verlaten. Vandaag werd de stad hersteld om ons een idee te geven hoe deze eruitzag.

 

Vista de los pilares del complejo palatino en Recópolis, con la luz crepuscular (Zorita de los Canes, Guadalajara)
View of the pillars on the site of the palace of Recópolis, at twilight (Zorita de los Canes, Guadalajara)

Het verblijf van de zogenaamde barbaren in het Iberisch schiereiland was kort in vergelijking met andere perioden, toch is hun fundamentele erfenis voor Spanje belangrijk, zo brachten zij een nieuw concept van natie, wetten en rechten die rechtstreeks invloed hadden op onze hedendaagse wetgeving, en een cultuur van een toegewijde spiritualiteit die we zelfs vandaag de dag nog kunnen aanschouwen in het schijnbare primitivisme en de eenvoud van de Visigotische kluizenaarskloosters. Met dit nostalgische gevoel van nabijheid en begrip voor een volk en een tijd die zo ver weg lijken maar zo veel met ons gemeen heeft, nodigen de laatste zonnestralen verborgen aan de horizon ons uit om terug te keren naar de accommodatie om uit te rusten voor de open haard en langzaam alles te verwerken wat we gezien en geleerd hebben vandaag.